Regeerakkoord: In de regio

Het coalitieakkoord markeert een scherpere rolverdeling tussen Rijk en regio bij grote opgaven. Met het motto ‘doorbreek de Haagse muren’ zet het kabinet in op strategische agenda’s waarin Rijk en regio gezamenlijk richting geven aan opgaven die elkaar in de praktijk raken: ruimte, economie, leefbaarheid en uitvoering. Afwegingen moeten eerder en integraler worden gemaakt, nog voordat afzonderlijke projecten of procedures richtinggevend worden.

Verschuiving van de rol van de Regio

Die benadering bouwt voort op Elke regio telt, maar krijgt een scherpere bestuurlijke vertaling. Regionale kennis en uitvoeringspraktijk worden expliciet als vertrekpunt genomen, met vroegere uitvoeringstoetsen en meer nadruk op bestuurlijke duidelijkheid vooraf. Daarmee verschuift de rol van de regio vooral naar die van uitvoerder en inhoudelijke adviseur aan de voorkant, terwijl de ruimte om nationale prioriteiten te herijken beperkt blijft. Dat is geen vrijblijvende keuze. In de afgelopen jaren liepen verhoudingen tussen overheidslagen regelmatig vast, soms tot het punt dat conflicten juridisch werden uitgevochten. Het akkoord probeert dat patroon te keren door voorspelbaarheid en duidelijke afspraken centraal te stellen, zodat bestuurlijke spanningen niet uitmonden in verwijtpolitiek en juridische procedures in een later stadium.
Tegelijkertijd laat het akkoord zien dat deze inzet op samenwerking hand in hand gaat met een herwaardering van nationale regie. Met een ruimtelijk-economische strategie trekt het Rijk de ordening van schaarse ruimte nadrukkelijk naar zich toe: zware industrie wordt geclusterd en ruimte voor bedrijventerreinen rond regionale innovatieclusters wordt nationaal vastgelegd, terwijl de uitwerking en uitvoering bij provincies en regio’s komt te liggen. Regie en uitvoering worden daarmee scherper gescheiden dan voorheen.

Kansen en frictie

Dat schuiven van rollen creëert kansen én frictie. Aan de ene kant ontstaat meer duidelijkheid: eerder richting, minder projectmatige strijd en een voorspelbaarder kader voor regio’s en bedrijven. Aan de andere kant verplaatst de spanning zich. Minder de vraag of een project kan, maar waar het past en wie daarover (mee)beslist, komt centraal te staan. Voor decentrale overheden ligt de uitdaging in het combineren van uitvoeringsverantwoordelijkheid met beperkte invloed op nationale prioritering. Voor het Rijk ligt de opgave in het waarmaken van regie zonder te vervallen in micromanagement.

De kern is dat het politieke en bestuurlijke debat verschuift naar de voorkant van het proces. Daar worden richting en grenzen vastgesteld; en daar zal ook de meeste energie, afstemming en belangenstrijd samenkomen. Juist op dat snijvlak zullen de kansen ontstaan voor wie zich vroeg positioneert, maar ook de spanningen zichtbaar worden tussen nationale ordening en regionale uitvoerbaarheid.