Van Brussel tot Fryslân: de beleidsmachine draait weer op volle toeren. De Europese Commissie lanceert consultaties, actieplannen en netwerkmogelijkheden die relevant zijn voor decentrale overheden. Ook in Nederland gebeurt veel. Provincies en gemeenten roepen op tot daadkracht na de Troonrede, het kabinet maakt verduurzaming zonder vergunning mogelijk, ondernemers verliezen het vertrouwen, en de provincie Friesland zet vraagtekens bij de samenwerking met andere noordelijke provincies. Hieronder een greep uit de meest opvallende ontwikkelingen.

Ontwikkelingen in Nederland

  • De Provinciale Circulaire Economie Monitor geeft voor het eerst een gedetailleerd beeld van de voortgang van de grondstoffentransitie in alle twaalf provincies. De meeste lopen achter op het doel om in 2030 50% minder grondstoffen te gebruiken. Gedeputeerden benadrukken dat circulaire economie cruciaal is voor de beschikbaarheid van schaarse materialen. Meer samenwerking, hergebruik en kennisdeling zijn nodig om regionale economieën weerbaarder te maken.
  • Het kabinet wil verduurzamingsactiviteiten die minstens 30% stikstof reduceren vergunningvrij maken. Via een nieuwe AMvB verduidelijkt het kabinet dat dit soort projecten – zoals de elektrificatie van treinen, gasloze wijken of duurzame stalaanpassingen – kunnen doorgaan zonder langdurige vergunningsprocedures. Zolang de activiteit niet groter of intensiever wordt en geen schade aan Natura 2000-gebieden oplevert, geldt de vrijstelling. De maatregel doorbreekt de huidige impasse waarin verduurzaming vastloopt op stikstofregels.
  • Provincies en gemeenten roepen na de Troonrede op tot doorbraken. Interprovinciaal Overleg (IPO)-voorzitter Adema benadrukt dat de bouwstenen voor stikstof, netversterking en woningbouw klaarliggen: “Niet elkaar de maat nemen, maar de maat slaan.” De VNG ziet erkenning voor de complexe gemeentelijke rol, met verlichting via extra middelen voor vrouwenopvang en jeugdzorg. VNG-voorzitter Dijksma: “Gemeenten staan klaar, maar stilstand vraagt om doorpakken — met een nieuw kabinet dat dit jaar nog op het bordes staat.”
  • Ondernemersorganisaties luiden de noodklok over het investeringsklimaat. Uit de Prinsjesdag Peiling van VNO-NCW en MKB-Nederland blijkt dat 9 op de 10 ondernemers het vertrouwen in politiek en bestuur kwijt zijn. De politieke instabiliteit, regeldruk, hoge lasten, stikstofproblematiek en netcongestie zorgen voor een stille exodus van investeringen. Bijna de helft van de ondernemers stelt investeringsbesluiten uit en 80 procent laat de stemkeuze afhangen van concrete oplossingen.
  • Voor de zomer kondigde Provincie Friesland aan te willen stoppen met het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN). Dit besluit, ingegeven door het verlangen om de eigen belangenbehartiging richting Den Haag te versterken, roept vragen op over de toekomst van het SNN. Het is nog onduidelijk wat de overige partners – de provincies Groningen en Drenthe en de gemeenten Leeuwarden, Groningen, Assen, Emmen en West Fryslân – zullen doen, aangezien de volgende stappen nog niet zijn gespecificeerd.

Overige ontwikkelingen in Europa

  • De Europese Commissie heeft verschillende openbare raadplegingen geopend waarop decentrale overheden en andere stakeholders input kunnen leveren. Zo loopt tot 6 november de consultatie over de wetgeving inzake de circulaire economie. Voor de strategie rond verwarming en koeling en het actieplan elektrificatie geldt een termijn tot 20 november.
  • Onlangs presenteerde de Europese Commissie een nieuw actieplan voor de chemische industrie. Dit plan heeft als doel om de concurrentiepositie van de Europese chemische sector te versterken en tegelijkertijd de transitie naar een groenere en duurzamere toekomst te versnellen. De Commissie wil met dit plan de sector ondersteunen bij het ontwikkelen van innovatieve, veilige en circulaire productiemethodes, en zo de positie van Europa als wereldleider op dit gebied behouden en versterken. Voor Nederlandse regio’s is dit van direct belang, omdat grote chemische clusters – van Zeeland tot Delfzijl – een belangrijke economische motor vormen. Het actieplan kan richting geven aan regionale investeringsagenda’s en samenwerking tussen industrie, kennisinstellingen en overheden.
  • Het Europese Comité van de Regio’s roept in een ontwerpadvies decentrale overheden op om actief bij te dragen aan het nieuwe AI Continent Actieplan van de Europese Commissie. Gemeenten en provincies kunnen meedenken over locaties voor AI-fabrieken, vergunningprocessen versnellen, lokale toepassingen ontwikkelen (zoals in zorg of afvalbeheer) en zich voorbereiden op verplichtingen uit de AI-verordening. Ook zijn er EU-trainingen beschikbaar. Het Comité verwacht het advies op 10 en 11 december goed te keuren, waarna het naar de EU-instellingen gaat ter input voor de uitvoering van het actieplan.